གལ་སྲིད་ང་རང་གཞན་ཡུལ་དུ་ཤི་ན། 

གལ་སྲིད་ང་རང་གཏན་ནས་ཕ་ཡུལ་དུ་ལོག་མ་ཐུབ་པར། 

གཞན་ཡུལ་དུ་ཤི་བ་ཡིན་ན། 

ངའི་ལུས་པོ་བསྲེགས་པའི་ཐལ་བ་དེ། 

ཕ་ཡུལ་གྱི་ཕྱོགས་སུ་རྒྱུ་བའི་རླུང་བུར་གཏོར་རོགས། 

མ་མཐར། ང་རང་རི་མཐོའི་བར་སྣང་ལ་རྟག་ཏུ་གཡོ་བའམ།

ས་གཙང་གི་བྲང་གཞུང་ལ་གཏན་དུ་འབྱར་བའི་ས་རྡུལ་ཕྲ་མོ་ཞིག་བྱ་འདོད།

 2019/6/5

བརྩེ་བའི་གསོག་སྒར་སློབ་གྲྭའི་སློབ་གྲོགས་རྣམ་པ། ཁྱོད་ཚོ་བདེ་པོ་ཨེ་ཡིན། ཁྱེད་ཚོ་ད་ལྟ་འཛམ་གླིང་གི་ས་ཕྱོགས་གང་ཞིག་ན་འཚོ་བ་རོལ་བཞིན་ཡོད། འཚོ་བ་དང་ལས་དབང་གིས་ཁྱེད་ཚོར་བྱམས་པོ་བྱེད་ཀྱི་ཨེ་འདུག གང་དུ་གནས་སའི་གནམ་གཤིས་དང་ས་ཆུ་འཕྲོད་ཀྱི་ཨེ་གདའ། རང་ཉིད་འཚོ་སའི་ཁོར་ཡུག་ཆུང་ཆུང་དེའི་ནང་དུ་ཚུར་རང་ཉིད་ལ་སེམས་གཏིང་ནས་སེམས་ཁུར་བྱེད་མཁན་དང་། ཕར་བློ་གཏད་སའི་མི་ཨེ་ཡོད། 

ང་རང་བདེ་པོ་ཡིན། ད་ལྟ་ཡང་བཞུགས་སྒར་རྡ་ས་ན་བསྡད་ཡོད། ངས་གསར་འགོད་པ་དཀྱུས་མའི་དཀྱུས་མ་ཞིག་བྱེད་པའི་ཞོར་དུ། དེབ་རེ་ཟུང་འགའ་ཡང་བོད་ཡིག་ཏུ་སྒྱུར་བའི་འབད་བརྩོན་བྱེད་ཀྱིན་ཡོད། ངས་ད་དུང་ཀློག་མཁན་མེད་པའི་བོད་ཡིག་གི་སྒྲུང་ཐུང་འགའ་ཡང་བྲིས་ནས་རང་ཉིད་ཀྱི་གློག་ཀླད་ནང་དུ་ཉར་ཚགས་བྱེད་ཀྱི་ཡོད། ང་ལ་མཚོན་ན། རང་ཉིད་ཀྱི་སེམས་ངལ་ཆེ་ཤོས་ཁྲོད་ཀྱི་གཅིག་ནི། རང་གིས་དཀའ་བ་བརྒྱ་དང་བརྩོན་པ་སྟོང་བསྐྱེད་དེ་བྲིས་པའི་སྒྲུང་གཏམ་ཉུང་ངུ་དེ་དག་ཀློག་མཁན་མེད་པ་དང་། དེ་དག་ཀློག་མཁན་མེད་པའི་སྡུག་ཡུས་འདོན་ས་མེད་པ་དེ་ཡིན།

2019.3.24 ཉིན།

དེ་རིང་སྔ་དྲོར་ང་རང་བྱིས་པའི་ཆམ་སྨན་ཉོ་རུ་ཀུ་ཤལ་(Kushalnagar)དུ་འགྲོ་བའི་ལམ་བར་ནས་ཉིན་གཉིས་ཀྱི་སྔོན་དུ་རྨིས་པའི་རྨི་ལམ་དེར་སླར་ཡང་བསམ་བློ་བཏང་ཞིང་། ཇི་ལྟར་ཡི་གེར་འབེབས་མིན་ལ་སེམས་ནས་བཀོད་སྒྲིག་བྱས།

འཛམ་གླིང་གི་སྐད་ཡིག་མི་འདྲ་བ་ ༣༠༠ ལྷག་གི་ནང་དུ་ཕབ་སྒྱུར་བྱས་ཟིན་པའི་བྱིས་པའི་སྒྲུང་རིང་སྟེ། ཨེ་ཊ་ལིའི་རྩོམ་པ་པོ་ཁར་ལོ-ཁོ་ལོ་ཌི་(Carlo Collodi)ཡིས་བརྩམས་པའི་<<བུ་ཆུང་ཕེ་ནོ་ཁོའི་གཏམ་རྒྱུད།>>ཀྱི་བོད་འགྱུར་མི་འགྱངས་པར་དངོས་སུ་འགྲེམ་སྤེལ་བྱེད་རྒྱུ་ཡིན་པས། ས་ཕྱོགས་གང་སར་བཞུགས་པའི་བོད་ཡིག་ཀློག་པ་པོ་རྣམས་ཀྱིས་དོ་ཁུར་དང་མངགས་ཉོ་གནང་ཆོག བྱིས་པའི་སྒྲུང་རིང་འདི་ནི་གཙོ་བོ་ཕ་མ་ཚོས་བྱིས་པར་ཀློག་འདོན་བྱེད་པའམ་ཀློག་རྩལ་གང་འཚམ་རྒྱས་པའི་བྱིས་པ་ཚོའི་ཆེད་དུ་དམིགས་ནས་བརྩམས་པ་ཞིག་ཡིན་སྟབས། ཕ་མ་ཚོས་སོ་སོའི་བུ་ཕྲུག་དགོང་མོ་མར་སྙལ་བའི་སྐབས་དང་དེ་མིན་གྱི་ཁོམ་གསེང་ལ་སྒྲུང་རིང་འདི་བཀླགས་ནས་ཁོ་ཚོ་བྱིས་པའི་རྩོམ་རིག་གི་མི་སྣ་གྲགས་ཅན་བུ་ཆུང‘ཕེ་ནོ་ཁོ’ཡི་འཇིག་རྟེན་ལ་མཉམ་དུ་རོལ་ན། ཁོ་ཚོའི་བྱིས་དུས་ཀྱི་འཚོ་བར་ཁ་དོག་གསར་པ་ཞིག་སྣོན་ངེས་པའི་ཐོག དཔེ་དེབ་དང་དཔེ་ཀློག་ལ་སྤྲོ་སྣང་འཕེལ་བའི་རྒྱུ་རུའང་འགྱུར་ཆོག 

བྱིས་པའི་སྒྲུང་རིང་འདི་བོད་ཀྱི་སྐད་ཡིག་ལྟ་ཀློག་བྱེད་མཁན་རྒན་གཞོན་ཚང་མས་ཉོ་ཐུབ་པ་ཞིག་ཡོང་ཆེད། ཧིན་སྒོར་ ༢༥༠ བྱས་ཏེ་འཚོང་རྒྱུ་ཡིན་པ་མ་ཟད། སློབ་ཕྲུག་དང་སློབ་གྲྭ་ཁག་ནས་མངགས་ཉོ་བྱས་ན། བརྒྱ་ཆ་ ༢༠ མར་བཅག་ནས་འཚོང་འཆར་ཡོད། 

གཤམ་དུ་བྱིས་སྒྲུང་འདི་དང་འདིའི་རྩོམ་པ་པོའི་ངོ་སྤྲོད་སྙིང་བསྡུས་ཤིག་བཀོད་ཡོད་དེ།

<<བུ་ཆུང་ཕེ་ནོ་ཁོའི་གཏམ་རྒྱུད།>>ཀྱི་ངོ་སྤྲོད་སྙིང་བསྡུས།

ང་ཚོས་ཆེས་ཐོག་མར་ཤེས་དགོས་པ་ཞིག་ལ། བྱིས་སྒྲུང་<<བུ་ཆུང་ཕེ་ནོ་ཁོའི་གཏམ་རྒྱུད།>>ནི་བྱིས་པ་ཙམ་མ་ཟད་རྒན་པ་ཚོས་ཀྱང་ཀློག་ཆོག་པའི་བརྩམས་ཆོས་བླ་ན་མེད་པ་ཞིག་ཡིན། ལྷག་པར་དུ་འདིར་བོད་སྒྱུར་ཞུས་པའི་<<བུ་ཆུང་ཕེ་ནོ་ཁོའི་གཏམ་རྒྱུད།>>རྒྱས་པ་(རྒྱས་འབྲིང་བསྡུས་གསུམ་སྣ་ཚོགས་ཡོད།)འདི་ནི་གཙོ་བོ་ཕ་མ་ཚོས་བྱིས་པར་ཀློག་འདོན་བྱེད་པའམ་ཀློག་རྩལ་གང་འཚམ་རྒྱས་པའི་བྱིས་པ་ཚོའི་ཆེད་དུ་དམིགས་པ་ཞིག་ཡིན།

སྙན་གྲགས་ཤིན་ཏུ་ཆེ་བའི་བྱིས་སྒྲུང་འདི་ནི། ཨེ་ཊ་ལིའི་(Italy)རྩོམ་པ་པོ་ཁར་ལོ-ཁོ་ལོ་ཌི་(Carlo Collodi)ཡིས་བརྩམས་ཤིང་། སེམས་པ་བཟང་ཡང་སྤྲ་ཚག་ཆེ་བའི་ཤིང་གི་ཨ་ལད་པད་ཀོ‘ཕེ་ནོ་ཁོ’ཞེས་པ་ཞིག་ཇི་ལྟར་དཀའ་སྡུག་གྲངས་མེད་བརྒྱུད་དེ་མཐར་དངོས་སུ་བྱིས་པ་ཞིག་ཏུ་འགྱུར་བའི་གཏམ་རྒྱུད་ཅིག་ཡིན། 

ལེའུ་ ༣༦ ལྡན་པའི་བྱིས་སྒྲུང་འདི་ཐོག་མར་ཕྱི་ལོ་ ༡༨༨༡ ལོའི་ཟླ་ ༧ ཚེས་ ༧ ནས་འགོ་བཙུགས་ཏེ་ཨེ་ཊ་ལིའི་བདུན་རེའི་བྱིས་པའི་དུས་དེབ་སྔ་ཤོས་གྷེ་ནར་ལ-བྷམ་བྷིན (Giornale per i bambini)ཞེས་པའི་ནང་མུ་འབྲེལ་གྱི་ངོ་བོའི་ཐོག་ནས་ཐོན་པ་དང་། དེ་ནས་ཟླ་བ་བཞི་མ་ཟིན་ཙམ་གྱི་རྗེས་སུ་ལེའུ་བཅོ་ལྔའི་ཐོག་འབྲི་མཚམས་བཞག ཡིན་ན་ཡང་། ཀློག་པ་པོ་ཚོའི་ཕྱོགས་ནས་དགའ་མོས་ཚད་མེད་ཐོབ་སྟེ་མུ་མཐུད་འབྲི་དགོས་པའི་འབོད་སྐུལ་ཞུས་པ་ལྟར། རྩོམ་པ་པོས་ཕྱི་ལོ་ ༡༨༨༢ ལོའི་ཟླ་ ༢ ཚེས་ ༡༦ ནས་སླར་ཡང་གཏམ་རྒྱུད་ཀྱི་འཕྲོ་བསྟུད་དེ་བརྩམས་པ་དང་། ཕྱི་ལོ་ ༡༨༨༣ ལོའི་ཟླ་ ༢ པའི་ནང་གཏམ་རྒྱུད་དེ་དངོས་སུ་དཔེ་དེབ་གཅིག་གི་གཟུགས་སུ་པར་སྐྲུན་བྱས། དུས་དེ་ནས་བཟུང<<བུ་ཆུང་ཕེ་ནོ་ཁོའི་གཏམ་རྒྱུད།>>འཛམ་གླིང་གི་བྱིས་སྒྲུང་ཁྲོམ་རའི་ནང་རྒྱུན་དང་མཚམས་མེད་པར་ཁྱབ་གདལ་ཕྱིན་པའི་ཁར། འཛམ་གླིང་གང་སའི་དཔྱད་བརྗོད་པ་ཚོའི་དགའ་བསུ་ཆེན་པོ་ཐོབ།

ཝི་ཁིའི་རིག་མཛོད་(wikipedia)དུ་གསལ་བ་ལྟར་ན། “༢༠༡༨ལོར་བྱིས་སྒྲུང་འདི་སྐད་ཡིག་མི་འདྲ་བ་ ༣༠༠ ལྷག་གི་ནང་དུ་ཕབ་སྒྱུར་བྱས་ཟིན་པས། འཛམ་གླིང་གི་ཆོས་ལུགས་དང་མ་འབྲེལ་བའི་བརྩམས་ཆོས་འགྱུར་གྲངས་ཆེས་མང་ཤོས་དེ་ཆགས་པ་དང་། ཁ་གྲངས་ཀྱང་ས་ཡ་ ༨༠ བརྒལ་བ་བྲིན་ནས་(ཕྱི་ལོ་ ༡༩༤༠ ལོར་དེབ་འདིའི་པར་སྐྲུན་བདག་དབང་མི་དམངས་ལ་དབང་བར་གྱུར་ནས་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་སྣ་ཚོགས་ཀྱིས་པར་སྐྲུན་བྱེད་འགོ་བརྩམས་པར་བརྟེན་བྲིན་རྒྱུག་བྱུང་བའི་ཁ་གྲངས་ཏག་ཏག་ཅིག་ཤེས་ཐབས་བྲལ་ཡོད།)དཔེ་དེབ་ཀྱི་ལོ་རྒྱུས་ཁྲོད་དུ་བྲིན་རྒྱུག་ཆེ་ཤོས་ཀྱི་དེབ་ཅིག་ཡིན་པ་མ་ཟད། ཡེ་ཤུའི་གསུང་རབ་(Bible)ཀྱི་རྗེས་སུ་འཛམ་གླིང་ནང་ཆེས་ཀློག་གྲངས་མང་ཤོས་ཀྱི་དཔེ་དེབ་དེའང་ཡིན་”འདུག 

<<བུ་ཆུང་ཕེ་ནོ་ཁོའི་གཏམ་རྒྱུད།>>བརྩམས་པ་ནས་བཟུང་ད་བར་ལོ་ ༡༤༠ ཙམ་ཕྱིན་ཡོད་པ་དང་། དུས་ཡུན་དེའི་ནང་བརྩམས་ཆོས་འདི་འཛམ་གླིང་གི་རྩོམ་རིག་ཏུ་གྱུར་ནས་ཐ་ན་ཨེ་ཊ་ལི་(Italy)ཡི་ཕྱི་ལོགས་སུ་བྱིས་སྒྲུང་འདི་ཨེ་ཊ་ལིའི་རྩོམ་རིག་ཡིན་པའང་ཤེས་མཁན་དཀོན་པའི་ཚད་ལ་ཐོན་ཡོད། བརྩམས་ཆོས་འདིས་འཛམ་གླིང་དང་འཛམ་གླིང་གི་རིག་གཞུང་ལ་ཐེབས་པའི་ཤུགས་རྐྱེན་ནི་ངོ་མ་བརྗོད་ལས་འདས་པ་ཞིག་ཆགས་ཡོད་དེ། གཏམ་རྒྱུད་འདིར་རྒྱས་འབྲིང་བསྡུས་གསུམ་ཧ་ཅང་མང་པོ་བཟོས་ཡོད་པའི་ཐོག འདི་ལ་གཞི་བཞག་པའི་ཟློས་གར་དང་བརྩམས་སྒྲུང་། རི་མོ་དང་གློག་བརྙན། བྱིས་པའི་འགུལ་རིས་དང་ཚོང་རྫས(ཨ་ལད་པད་ཀོ་ལྟ་བུ)སོགས་བགྲང་ལས་འདས་པ་བྱུང་བ་མ་ཟད། ཐ་ན་གཏམ་རྒྱུད་འདིིའི་ནང་རྫུན་ལབས་ན་སྣ་རིང་དུ་འགྲོ་ཚུལ་བཤད་པ་ལྟ་བུའང་འཛམ་གླིང་སྤྱིའི་བཤད་སྲོལ་དུ་གྱུར་ཡོད།

 རྩོམ་པ་པོའི་ངོ་སྤྲོད་སྙིང་བསྡུས། 

ཡོངས་གྲགས་ཀྱི་སྙུག་མིང་ལ་ཁར་ལོ-ཁོ་ལོ་ཌི་(Carlo Collodi)འབོད་པའི་རྩོམ་པ་པོ་ཁར་ལོ-ལོ་རཱན་སིའམ(Carlo Lorenzini)ནི། ཕྱི་ལོ་ ༡༨༢༦ ལོའི་ཟླ་ ༡༡ པའི་ཚེས་ ༢༤ ཉིན་ཨེ་ཊ་ལིའི་གྲོང་ཁྱེར་ཧྥི་ལོ་རན་སི་(Florence)ན་སྐུ་འཁྲུངས་ཤིང་། བྱིས་པའི་དུས་སྐབས་ཕལ་ཆེ་བ་ཁོང་གི་ཨ་མའི་ཕ་ཡུལ་ཏེ་ཁོ་ལོ་ཌི་(ཁོང་གི་སྙུག་མིང་ཡང་གྲོང་རྡལ་འདིའི་མིང་ཡིན།)ཞེས་པའི་གྲོང་རྡལ་དུ་བསྐྱལ། ཁོང་གི་ཡབ་ནི་མངའ་ཁུལ་དེའི་སྐུ་དྲག་ཅིག་གི་མ་བྱན་དང་། ཡུམ་་འཚེམ་པོ་བ་ཞིག་ཡིན་ཞིང་། ཁོང་གི་ཡབ་ཡུམ་གཉིས་ལ་བྱིས་པ་བཅུ་བྱུང་བའི་ཁྲོད་ནས་ཁོང་ཆེས་བགྲེས་ཤོས་དེ་ཡིན་པ་དང་། སྐུ་མཆེད་བདུན་ཆུང་ངུའི་སྐབས་ནས་མེད་པར་གྱུར།  

ཁོང་ལས་རིགས་ཀྱི་ཆ་ནས་གཞུང་ཞབས་(Civil servant)ཤིག་ཡིན་ན་ཡང་། ཆབ་སྲིད་དང་སྤྱི་ཚོགས་ལ་དོ་སྣང་དང་སེམས་ཁུར་ཤིན་ཏུ་ཆེན་པོ་ཅན་ཞིག་ཡིན་ཏེ། ཁོང་གིས་ཆབ་སྲིད་དང་སྤྱི་ཚོགས་ཀྱི་གནད་དོན་དང་འབྲེལ་བའི་ཟུར་ཟའི་ཚགས་ཤོག་གསར་འཛུགས་དང་། ཟུར་ཟའི་རྩོམ་ཡིག་དང་། སྒྲུང་གཏམ། ཟློས་གར་སོགས་རྩོམ་ལུས་སྣ་ཚོགས་བརྩམས་པ་མ་ཟད། ཐ་ན་ཕྱི་ལོ་ ༡༨༤༨ དང་༡༨༦༠ ལོའི་ཨེ་ཊ་ལིའི་རང་བཙན་དམག་འཁྲུག་སྐབས་སུ་དང་བླང་གིས་དམག་ཏུའང་ཞུགས་མྱོང་།

རྗེས་སུ་རྩོམ་པ་པོ་ཁོང་ཨེ་ཊ་ལིའི་ཆབ་སྲིད་ལ་སུན་སྣང་སྐྱེས་ནས་བྱིས་པའི་རྩོམ་རིག་གི་འཇིག་རྟེན་དུ་ཞུགས་དང་། དེ་ཡང་ཁོང་གིས་ཐོག་མར་ཧྥ་རན་སིའི་བྱིས་སྒྲུང་གྲགས་ཆེ་བ་རྣམས་ཨེ་ཊ་ལིའི་སྐད་ཡིག་ཏུ་ཕབ་སྒྱུར་གནང་བ་ནས་འགོ་བརྩམས་ཡོད་དེ། ཕྱི་ལོ་ ༡༨༧༥ ལོར་ཁོང་གིས་ཧྥ་རན་སིིའི་རྩོམ་པ་པོ་ཆར་ལི་སི-ཕ་རལ་(Charles Perrault)གྱི་བྱིས་སྒྲུང་རྣམས་ཨེ་ཊ་ལིའི་སྐད་ཡིག་ཏུ་བསྒྱུར་བ་དང་། དེ་ནས་ཕྱི་ལོ་ ༡༨༧༦ ལོར་ཇི་ནོ་ཋོ་ནོ་(Giannettino)ཞེས་པའི་མུ་འབྲེལ་བྱིས་སྒྲུང་ཞིག་འབྲི་འགོ་བརྩམས་པའི་ནང་། ཁོང་གིས་སྐབས་དེར་ཁ་ཐོར་དང་སིལ་བུར་གནས་པའི་ཨེ་ཊ་ལིིའི་རྒྱལ་ཕྲན་རྣམས་ཀྱི་ས་ཁམས་ཆགས་ཚུལ་བརྗོད་དེ་ཨེ་ཊ་ལི་ཧྲིལ་པོ་གོང་བུ་གཅིག་ཏུ་སྒྲིལ་བའི་བསམ་བློ་ཁྱབ་དར་གནང་། 

ཁོང་སོ་སོའི་ལྟ་བ་དང་ཡིད་ཆེས་རྣམས་རབ་བཏགས་བརྩམས་སྒྲུང་གི་མི་སྣ་བརྒྱུད་དེ་སྟོན་པའི་ཐབས་ལམ་དེར་ཤིན་ཏུ་ངོ་མཚར་ཞིང་མཉེས་པོ་བྱུང་བས། ཕྱི་ལོ་ ༡༨༨༠ ལོར་ཁོང་གིས་ཤིང་ལས་གྲུབ་པའི་ཨ་ལད་པེད་ཀོ་མི་སྣ་གཙོ་བུར་བཟུང་བའི་བྱིས་པའི་སྒྲུང་རིང་<<བུ་ཆུང་ཕེ་ནོ་ཁོའི་གཏམ་རྒྱུད།>>འབྲི་བའི་འགོ་བརྩམས་ཤིང་། བྱིས་སྒྲུང་དེ་ཕྱི་ལོ་ ༡༨༨༡ ལོར་ཨེ་ཊ་ལིའི་བདུན་རེའི་བྱིས་པའི་དུས་དེབ་སྔ་ཤོས་གྷེ་ནར་ལ-བྷམ་བྷིན་(Giornale per i Bambini)ཞེས་པའི་ཐོག་མུ་འགོད་ཀྱིས་ཐོན་མ་ཐག ཨེ་ཊ་ལིའི་ཀློག་པ་པོ་དང་དཔྱད་བརྗོད་པ་ཚོའི་དགའ་མོས་ཆེན་པོ་བྱེད་ཡུལ་ཞིག་ཏུ་གྱུར་པ་མ་ཟད། རིམ་གྱིས་སྐད་ཡིག་སྣ་ཚོགས་སུ་བསྒྱུར་ནས་མཐར་འཛམ་གླིང་རྩོམ་རིག་གི་ཕུལ་དུ་བྱུང་བའི་བརྩམས་ཆོས་ཤིག་ཏུ་གྱུར་ཡོད།

ཁར་ལོ-ཁོ་ལོ་ཌི་ཕྱི་ལོ་ ༡༨༩༠ ལོར་སྐུ་གྲོངས་པ་དང་། སྐུ་འཚོ་གཞེས་སྐབས་ཁོང་རྩོམ་རྩལ་མཆོག་ཏུ་གྱུར་པའི་རྩོམ་པ་པོ་དང་སྤྱི་ཚོགས་དཔྱད་བརྗོད་པ་ཞིག་ཡིན་པའི་སྙན་གྲགས་ཨེ་ཊ་ལི་ཡོངས་ལ་ཁྱབ་ཅིང་། དེ་ནས་ཕྱི་ལོ་ ༡༨༩༢ ལོར་<<བུ་ཆུང་ཕེ་ནོ་ཁོའི་གཏམ་རྒྱུད།>>ཀྱི་དབྱིན་འགྱུར་ཐོག་མ་དེ་བྱུང་བ་ནས་བཟུང་ཁོང་གི་མཚན་དང་སྙན་གྲགས་ཡར་ངོས་ཟླ་བ་ལྟར་རྒྱས་ཏེ་འཛམ་གླིང་ཀུན་ཏུ་ཁྱབ་འགོ་བརྩམས། 

བོད་འགྱུར་གྱི་མཚན་བྱང་།

འཛམ་གླིང་གི་བྱིས་སྒྲུང་འདིའི་དབྱིན་ཡིག་གི་མཚན་བྱང་ཆ་ཚང་ལ་“The Adventures of Pinocchio”ཟེར་ཡང་། ང་ཚོའི་བོད་ཀྱི་སྐད་ཡིག་ནང་དུ་ adventure ཞེས་པའི་དབྱིན་ཡིག་གི་ཚིག་འདིའི་སྐད་དོད་ཏག་ཏག་ཅིག་མེད་(གཅིག་བྱས་ན།ངས་མ་ཤེས་པ་ཡིན་སྲིད།)པར་བརྟེན། ངས་ཡུན་རིང་མནོ་བསམ་དང་གྲོགས་པོ་འགར་བློ་དྲིས་རྗེས། བོད་ཡིག་ཀློག་པ་ཚོས་མཚན་བྱང་མཐོང་མ་ཐག་“ཕེ་ནོ་ཁོ”ཞེས་པ་བུ་ཆུང་ཞིག་ཡིན་པ་དང་། དེབ་འདིའི་ནང་དུ་ཁོའི་གཏམ་རྒྱུད་བརྗོད་ཡོད་པ་ཚེགས་མེད་དུ་རྟོགས་ཐུབ་པ་ཞིག་བཟོ་ཐུབ་པའི་རེ་བ་བཅངས་ནས་བོད་འགྱུར་འདི་ལ་<<བུ་ཆུང་ཕེ་ནོ་ཁོའི་གཏམ་རྒྱུད།>>ཅེས་པའི་མཚན་བྱང་ཞིག་བཏགས་ཡོད། 

གཞི་འཛིན་སའི་དབྱིན་ཇིའི་མ་ཡིག  

ངས་ཤེས་གསལ་ལྟར་ན། <<བུ་ཆུང་ཕེ་ནོ་ཁོའི་གཏམ་རྒྱུད།>>རྒྱས་པ་ཐོག་མར་ཕྱི་ལོ་ ༡༨༩༢ ལོར་དབྱིན་ཡིག་ཏུ་བསྒྱུར་བ་ནས་བཟུང་། དབྱིན་འགྱུར་འདྲ་མིན་སྣ་ཚོགས་ཤིག་བྱུང་འདུག་པའི་ཁྲོད་ནས་གྲགས་ཆེ་བ་འགའ་ནི།  ༡༩༢༦ ལོར་ལོ་ཙཱ་བ་ཁར་ལོ-ཌ་ལ་ཆི་ཡ་སཱ་(Carol Della  Chiesa)ཡིས་བསྒྱུར་བའི་འགྱུར་དང་། ༡༩༨༦ ལོར་ལོ་ཙཱ་བ་ནཱ་ཁི་ལ་སི-ཕེ་རཱ་ལ་(Nicolas J. Perrella)ཡིས་མཛད་པའི་སྐད་གཉིས་ཤན་སྦྱར། དེ་བཞིན་ ༡༩༩༦ ལོར་པར་སྐྲུན་བྱས་པའི་ལོ་ཙཱ་བ་ཨན་ལོ་སན-ལོ་ཁ་སི་(Ann Lawson Lucas)ཡི་འགྱུར་སོགས་ཡིན་འདུག་ཅིང་། ངའི་བོད་འགྱུར་གྱི་མ་ཡིག་ནི་ལོ་ཙཱ་བ་ཁར་ལོ-ཌ་ལ་ཆི་ཡ་སཱ་(Carol Della  Chiesa)ཡི་དབྱིན་འགྱུར་དེ་ཡིན། ། 

དབྱིན་ཇིའི་པེན་རྩོམ་པ་པོ་མཐུན་ཚོགས་(English PEN)ཀྱིས་འདི་ལོའི་ཕུལ་བྱུང་བྱ་དགའ་ཐོབ་པའི་འགྱུར་དེབ་ ༡༢ གསལ་བསྒྲགས་བྱས་པའི་ནང་དུ། བོད་ཀྱི་བུད་མེད་རྩོམ་པ་པོ་ཚེ་རིང་དབྱངས་སྐྱིད་ཀྱི་སྒྲུང་རིང་<<མེ་ཏོག་དང་རྨི་ལམ།>>གྱི་དབྱིན་འགྱུར་ཚུད་འདུག 

ཐེངས་འདིའི་དབྱིན་ཇིའི་པེན་རྩོམ་པ་པོ་མཐུན་ཚོགས་ཀྱི་ཕུལ་བྱུང་བྱ་དགའ་ཐོབ་པའི་འགྱུར་དེབ་རྣམས་རྒྱལ་ཁབ་མི་འདྲ་བ་ ༡༡ (བོད་རྒྱ་ནག་གི་ཁོངས་སུ་བཅུག་འདུག)ཀྱི་སྐད་ཡིག་མི་འདྲ་བ་ ༡༡ ཐོག་ནས་དབྱིན་ཡིག་ཏུ་བསྒྱུར་བ་རེད་འདུག་པ་དང་། དེ་དག་གི་ཁྲོད་དུ་བརྩམས་སྒྲུང་དང་། མི་སྒེར་གྱི་ལོ་རྒྱུས། ངག་རྒྱུན་ལོ་རྒྱུས། པར་རིས་ལྡན་པའི་བྱིས་པའི་རྩོམ་རིག་སོགས་འདུས་འདུག ཕུལ་བྱུང་བྱ་དགའ་ཐོབ་པའི་བརྩམས་ཆོས་དེ་དག་གི་ཁྲོད་དུ་དབུས་ཀྱི་བུད་མེད་རྩོམ་པ་པོ་ཚེ་རིང་དབྱངས་སྐྱིད་ཀྱིས་བརྩམས་ཤིང་། ལོ་ཙཱ་བ་ཁུ་རི་སི-ཕི་ཁོག་ཁི་(Chris Peacock)ཡིས་བསྒྱུར་བའི་སྒྲུང་རིང་ཞིག་ཚུད་འདུག་ཅིང་། དེ་ནི་དབྱིན་ཡུལ་ནས་བོད་ཀྱི་བུད་མེད་རྩོམ་པ་པོ་ཞིག་གི་སྒྲུང་རིང་པར་སྐྲུན་བྱས་ཏེ་ཕུལ་བྱུང་བྱ་དགའ་ཐོབ་པ་ཆེས་ཐོག་མ་དེ་ཆགས་ཡོད་འདུག

རྩོམ་པ་པོ།  འཇམ་དབྱངས་ནོར་བུ། 

མཚན་བྱང་། The Mandala of Shorlock Holmes

པར་སྐྲུན་ཁང་།  HarperCollins 

པར་དུས།  ༡༩༩༩ ལོར། 

བཙན་བྱོལ་གྱི་རྩོམ་རིག་གནས་བབ། 

རྙོག་ཟིང་དང་དཀའ་སྡུག་གི་དུས་རབས་ཤིག་གིས་ཕུལ་དུ་བྱུང་བའི་བརྩམས་ཆོས་སྐྲུན་ཟེར་སྲོལ་ཡོད། ཡིན་ན་ཡང་། ཕྱི་ལོ་ ༡༩༥༩ ལོར་བསྐལ་པ་ཆགས་པ་ནས་མཐོ་སྒང་དུ་འཚོ་བའི་བོད་མི་ཚོའི་ཕ་ས་ཕ་ཡུལ་དགྲ་ལག་ཏུ་ཤོས་ནས་ད་བར་དུས་རབས་ཕྱེད་ལྷག་ཕྱིན་པའི་དུས་ཡུན་ནང་། བཙན་བྱོལ་ནང་ལ་ཕུལ་དུ་བྱུང་བའི་སྒྱུ་རྩལ་བརྩམས་ཆོས་དཀོན་པ་དང་། ལྷག་པར་དུ་སྒྲུང་རིང་ནི་ལག་ཡའི་མཛུབ་མོའི་གྲངས་ཀ་མི་ལོང་བའི་ཚད་དུ་གནས་ཡོད།  

ཁོ་བོས་ཤེས་གསལ་ལྟར་ན། བཙན་བྱོལ་དུ་བཞུགས་པའི་བོད་ཀྱི་རྩོམ་པ་པོས་(བོད་དབྱིན་གཉིས་ཀའི་ནང་)བརྩམས་པའི་སྒྲུང་རིང་འགའ་ཤས་ལས་མེད་པའི་ཁྲོད་ནས།པར་སྐྲུན་ཁང་ཚད་ལྡན་ནས་པར་དུ་བསྐྲུན་ཏེ་རྒྱལ་སྤྱིའི་ཀློག་པ་པོ་ཚོའི་སྤྱན་ལམ་དུ་ཐོན་པའི་སྒྲུང་རིང་གྲགས་ཆེ་བ་གཉིས་ནི། ཚེ་དབང་ཡེ་ཤེས་སྤེན་པས་(༡༩༣༢-༢༠༡༡)བརྩམས་པའི་<<བྱ་དེ་ཁྲུང་ཁྲུང་དཀར་པོ། གཤོག་རྩལ་ང་ལ་གཡོར་དང་།>>དང་། (བརྩམས་སྒྲུང་འདི་ཉེ་ཆར་ཉི་ཧོང་གི་སྐད་དུ་བསྒྱུར་ཟིན།) འཇམ་དབྱངས་ནོར་བུས་བརྩམས་པའི་<<ཤཱར་ལོག་ཧོམ་གྱི་མཎྜལ།>> གཉིས་རེད། 

སྐབས་སུ་བབ་པའི་སྒྲུང་རིང་གི་རྒྱབ་ལྗོངས་སྙིང་བསྡུས། 

འཇམ་དབྱངས་ནོར་བུའི་<<ཤཱར་ལོག-ཧོམ་གྱི་མཎྜལ།>>ནི། དབྱིན་ཇིའི་རྩོམ་པོ་གྲགས་ཅན་ཁོ་ནན-ཌོལ་(Sir Arthur Conan Doyle)གྱིས་གསར་སྐྲུན་བྱས་པའི་མི་སྣ་གྲགས་ཅན་ཏེ། དབྱིན་ཇིའི་མྱུལ་ཞིབ་དཔོན་ཤཱར་ལོག-ཧོམ་(Shorlock Holmes)མི་སྣ་གཙོ་བོར་བཟུང་ཞིང་། ལོ་རྒྱུས་ཀྱི་དོན་རྐྱེན་དངོས་དང་རྟོག་བཟོའི་ཕྲེང་རྡོག་གཉིས་གཏམ་རྒྱུད་ཀྱི་ཕྲེང་ཐག་གཅིག་ཏུ་རྒྱུས་པའི་སྒྲུང་རིང་ཞིག་རེད།

རྩོམ་པ་པོ་གཞན་ཞིག་གིས་གསར་སྐྲུན་བྱས་པའི་མི་སྣ་ཞིག་གཡར་ནས་མི་སྣ་གཙོ་བོར་བཟུང་བའི་གཏམ་རྒྱུད་འདི་ཡིད་ཆེས་སུ་རུང་བ་དང་རྒྱུ་མཚན་ལྡན་པ་ཞིག་ཡོང་བར། ཐོག་མར་མི་སྣ་དེ་དང་འབྲེལ་བའི་རྒྱབ་ལྗོངས་ཀྱི་གནས་ཚུལ་ཕྲན་བུ་ཞིག་མ་ཤེས་ཐབས་མེད་རེད། རྩོམ་པ་པོ་ཁོ་ནན-ཌོལ་གྱི་<<དཀའ་རྙོག་མཐའ་མ།>>ཞེས་པའི་བརྩམས་སྒྲུང་ནང་། (ཝི་ཁིའི་རིག་མཛོད་དུ་གསལ་བ་ལྟར་ན།ཁོང་གིས་ཤཱར་ལོག-ཧོམ་དང་འབྲེལ་བའི་སྒྲུང་རིང་བཞི་དང་སྒྲུང་ཐུང་ལྔ་བཅུ་ང་དྲུག་བརྩམས་འདུག) དབྱིན་ཇིའི་མྱུལ་ཞིབ་དཔོན་ཁོང་ཕྱི་ལོ་༡༨༩༡ལོར་ཇག་དཔོན་མཱ་རཱ་ཋི་(Moriarty)དང་སུའི་སིའི་ས་ཆ་ཞིག་ཏུ་འཛིང་མོ་བྱེད་སྐབས་གཉིས་ཀ་གཡང་ལས་ལྷུངས་ནས་ཕྱི་མའི་ཡུལ་དུ་གཤེགས། ཡིན་ན་ཡང་། རྗེས་སུ་མི་མང་གི་རེ་འདོད་ཆེན་པོ་ལ་བརྟེན་ནས་རྩོམ་པ་པོས་རྩོམ་རིག་འཇིག་རྟེན་སྟེང་གི་མི་སྣ་གྲགས་ཆེ་ཤོས་ཁོང་འདས་ལོག་བྱེད་དུ་འཇུག་པ་དང་། རྗེས་སུ་བྲིས་པའི་<<ཁང་པ་སྟོང་པ།>>ཞེས་པའི་ནང་། ཤཱར་ལོག-ཧོམ་གྱིས་གྲོགས་པོ་སྨན་པ་ཝི་ཌི་སན་(Dr. Watson)ལ་“ང་རང་ལོ་གཉིས་རིང་བོད་དུ་བསྐྱོད་པ་དང་ །ལྷ་སར་ཕྱིན་ནས་བླ་དཔོན་དང་ལྷན་དུ་ཉིན་འགའ་བསྐྱལ་བ་ཡིན། ཁྱེད་ཀྱིས་ནོར་ཝེ་ནས་ཡིན་པའི་སི་གྷར་སོན་(Sigerson)ཟེར་བ་ཞིག་གི་ངོ་མཚར་བའི་འགྲུལ་བཞུད་སྐོར་བཀླགས་ཡོད་རྒྱུ་རེད། འོན་ཀྱང་། དེ་ནི་ཁྱེད་ཀྱི་གྲོགས་པོ་ཡིན་པ་སེམས་སུ་གཏན་ནས་འཁོར་ཡོད་རྒྱུ་མ་རེད་”ཅེས་འགྲེལ་བརྗོད་བྱེད། 

འཇམ་དབྱངས་ནོར་བུས་སྐད་ཆ་ཐུང་ངུ་འདི་གཞི་རྩར་བཞག་སྟེ་དབྱིན་ཇིའི་མྱུལ་ཞིབ་དཔོན་ཁོང་ཐོག་མར་ཇི་ལྟར་“ཕྱི་གླིང་བ་”ཡོང་སའི་སྒོ་མེད་པའི་བོད་དུ་འཛུལ་བ་དང་།དེ་ནས་བོད་དུ་ངོ་ལོ་གཉིས་བསྐྱལ་བའི་སྐོར་ལོ་རྒྱུས་དང་རྟོག་བསྲེས་ནས་བྲིས་འདུག 

ཤྭར་ལོག-ཧོམ་དང་འབྲེལ་བའི་གཏམ་རྒྱུད་གཞན་རྣམས་ཀྱི་ནང་དུ་སྒྲུང་འཆད་མཁན་(narrator)དེ་ཁོང་གི་གྲོགས་པོ་སྨན་པ་ཝི་ཌི་སན་ཡིན་ན་ཡང་། འཇམ་དབྱངས་ནོར་བུས་དབྱིན་ཇིིའི་རྩོམ་པ་པོ་གྲགས་ཅན་གཞན་ཞིག་སྟེ། རཱ་ཇར-ཁིབ་ལིན་(Rudyard Kipling)གྱི་སྒྲུང་རིང་<<ཁིམ།>>(Kim)ནང་གི་མི་སྣ་ཆན་ཌར-མོ་ཁེར་ཇཱ་(Hurree Chunder Mookherjee)སྒྲུང་འཆད་མཁན་དུ་བདམས་འདུག མི་སྣ་འདི་ནི་ལོ་རྒྱུས་ཀྱི་མི་སྣ་དངོས་ཏེ་རྒྱ་གར་དབྱིན་ཇིའི་གཞུང་གི་འོག་ཏུ་གསང་བའི་ལས་ཀ་བྱེད་མྱོང་བའི་བང་ག་ལའི་ཡུལ་མི་ཆན་དྷར་ཌ་སི་(Sarat Chandra Das)ལ་གཞི་བཞག་ནས་གསར་སྐྲུན་བྱས་པ་ཞིག་ཡིན་འདུག་ཅིང་།

ཁོང་ནི་བོད་ཡིག་དང་བོད་ཀྱི་རིག་གཞུང་ལ་མཁས་ཤིང་། དུས་རབས་བཅུ་དགུའི་སྨད་དུ་བོད་ལ་ཐེངས་གཉིས་ཙམ་སྐྱོད་མྱོང་བའི་བོད་རིག་པའི་མཁས་པ་སྔ་ཤོས་ཤིག་ཡིན།

སྒྲུང་གི་ནང་དོན་སྙིང་བསྡུས། 

སྒྲུང་རིང་འདིའི་གཏམ་རྒྱུད་ཀྱི་འགོ་ནོར་ཝེ་ཡི་ལྗོངས་རྒྱུ་བ་སི་གྷར་སོན་ཞེས་པར་བརྫུས་པའི་སྐུ་ཞབས་ཤཱར་ལོག-ཧོམ་ཡུ་རོབ་ནས་བྷོམ་བྷེ་གྲོང་ཁྱེར་(Bombay)དུ་འབྱོར་བ་ནས་འཛུགས་པ་དང་། ཁོང་གྲོང་ཁྱེར་གྱི་གྲུ་ཁར་འབྱོར་མ་ཐག་རྒྱ་གར་བ་ཆན་ཌར-མོ་ཁེར་ཇཱ་དང་ཐུག ཆན་ཌར-མོ་ཁེར་ཇཱ་ནི་རྒྱ་གར་དབྱིན་ཇིའི་གསང་བའི་ལས་ཁུངས་ནས་མྱུལ་ཞིབ་དཔོན་ཁོང་སྲུང་སྐྱོབས་བྱེད་པའི་ལས་འགན་སྤྲད་པའི་མྱུལ་མ་ཞིག་ཡིན། 

ཤཱར་ལོག-ཧོམ་རྒྱ་གར་དུ་འབྱོར་བའི་ཉིན་མོ་དེ་རང་ལ། ཁོང་གི་རྗེས་དེད་ནས་ཡོང་བའི་དགྲ་བོས་ཁོང་མགྲོན་ཁང་དུ་ལྐོག་གསོད་གཏོང་བའི་འབད་བརྩོན་བྱེད་པར་བརྟེན །དགྲོ་བོའི་ཉེན་ཁ་ལས་གཡོལ་བའི་ཆེད་ཁོང་གཉིས་མེ་འཁོར་ལ་བསྡད་དེ་དབྱིན་ཇིའི་དབྱར་ཁའི་རྒྱལ་ས་སིམ་ལར་སྐྱོད། 

དེར་ཤཱར་ལོག-ཧོམ་གྱིས་ཆན་ཌར-མོ་ཁེར་ཇཱ་ཡི་ངག་ནས་འཛམ་གླིང་གི་ཡང་རྩེར་ཆགས་པའི་བོད་ཀྱི་གནས་ཚུལ་མང་པོ་ཐོས་ནས་བོད་དུ་འགྲོ་བའི་འདོད་པ་སྐྱེ། དེ་བས་ཁོང་གིས་བོད་ཡིག་དང་བོད་སྐད་སྦྱོང་བ་དང་། སྐྲ་རྫུན་བཟོ་བ་སོགས་བྱས་ཏེ་ལ་དྭགས་པར་བརྫུས་ཏེ་བོད་དུ་འགྲོ་བའི་སྟ་གོན་བྱེད། 

ཁོང་གཉིས་བསམ་ཡུལ་ལས་འདས་པའི་དམིགས་བསལ་གྱི་དོན་རྐྱེན་ཞིག་ལ་བརྟེན་ནས་ཕྱི་གླིང་བ་ཐར་དཀའ་བའི་ལམ་བར་ནས་དཀའ་སྡུག་དེ་ཙམ་མྱོང་མི་དགོས་པར་བོད་ཀྱི་རྒྱལ་ས་ལྷ་སར་འབྱོར་བ་མ་ཟད། ནོར་བུ་གླིང་ཁ་ནས་དགུང་ལོ་བཅུ་དྲུག་ཙམ་ལ་ཕེབས་པའི་༧རྒྱལ་དབང་སྐུ་ཕྲེང་བཅུ་གསུམ་པ་དང་མཇལ། སྐབས་དེར་བོད་སྡོད་ཨམ་བན་གྱིས་རྒྱལ་ཚབ་ལ་ངན་སྐུལ་དང་གཡོ་ཇུས་སྣ་ཚོགས་ཐེན་ནས་སྐུ་ཕྲེང་བཅུ་གསུམ་པའམ་སྐུ་ཕྲེང་བཅུ་པ་དང་། བཅུ་གཅིག་པ། བཅུ་གཉིས་པ་ལྟར་དགུང་ན་ཕྲ་བའི་དུས་ནས་གཤེགས་པའི་ཉེན་ཁར་འཕྲད་བཞིན་ཡོད་སྟབས། སྐད་གྲགས་ཆེ་བའི་མྱུལ་ཞིབ་པ་དཔོན་ཤཱར་ལོག-ཧོམ་གྱིས་ཐབས་ཇུས་དང་ནུས་མཐུ་འདྲ་མིན་སྣ་ཚོགས་བཀོལ་ནས་ཁོང་སྲོག་ཉེན་ལས་བསྐྱབས་ནས་བོད་ཀྱི་རྒྱལ་ས་ཟིན་ཐུབ་པར་འགྱུར།

གཏམ་རྒྱུད་ཀྱི་མཚམས་འདིར་སླེབ་དུས། འཛམ་གླིང་གི་སྙན་གྲགས་ཆེ་བའི་དབྱིན་ཇིའི་མྱུལ་ཞིབ་དཔོན་ཁོང་གིས་སྐྱེ་བ་སྔོན་མའི་ལས་དང་སྨོན་ལམ་གྱིས་༧གོང་ས་མཆོག་སྐྱོབ་ཐུབ་པ་བྱུང་བའི་གསང་བ་རྣམས་མངོན་དུ་འགྱུར་བ་དང་། དེ་ནས་ཁོང་གིས་ལོ་གཅིག་ཙམ་ལ་བོད་ཀྱི་དགོན་པ་ཞིག་ཏུ་ནང་ཆོས་ལ་སློབ་གཉེར་དང་སྒོམ་ཉམས་ལེན་བྱས་ནས་བསྡད་རྗེས་ཕྱིར་དབྱིན་ཡུལ་དུ་ལོག

དམིགས་བསལ་གྱི་ཁྱད་ཆོས། 

བོད་ཕྱི་ནང་གཉིས་སུ་འཇམ་དབྱངས་ནོར་བུའི་དབྱིན་ཇིའི་འབྲི་རྩལ་ལ་དོ་མཁན་ཞིག་དཀོན་པ་ལྟར། སྣང་བརྙན་ཕུན་སུམ་ཚོགས་པའི་སྒྲུང་རིང་འདིའི་(ངས་འདི་ཀློག་པའི་སྐབས། གལ་སྲིད་ཆབ་སྲིད་དང་དཔལ་འབྱོར་གྱི་དཀའ་ངལ་མེད་པར་སྒྲུང་འདི་ལ་གཞི་བཞག་པའི་གློག་བརྙན་ཞིག་བཟོས་པ་ཡིན་ན། དེང་སྐབས་གློག་བརྙན་ཁང་ཆེན་པོ་དག་གི་ནང་དུ་བསྟན་ནས་ཨ་སྒོར་ས་ཡ་མང་པོ་གསོག་བྱེད་ཀྱི་ཚན་རིག་རྟོག་སྒྲུང་(science fiction)མང་པོ་ཞིག་ལས་ལེགས་པ་ཡོང་ས་རེད་སྙམ་པའི་ཚོར་སྣང་ཡང་ཡང་སྐྱེས་བྱུང་།)ནང་དུ་རྩོམ་པ་པོ་ཁོང་གིས་དུས་རབས་བཅུ་དགུ་པའི་ནང་དུ་བཀོལ་སྤྱོད་བྱས་པའི་དབྱིན་ཇིའི་བརྡ་རྙིང་དང་ཐ་སྙད། ཟུར་ཟའི་ཚིག སྐད་ཆའི་འགྲོས་སོགས་རྩལ་དུ་བཏོན་ནས་བྲིས་འདུག་པ་ནི་ཧ་ལས་དགོས་པ་ཞིག་ཏུ་ཚོར་བ་མ་ཟད།  ཁོང་གིས་སྐབས་དེའི་འབྲེལ་ཡོད་ལོ་རྒྱུས་ལ་ཉམས་ཞིབ་གཏིང་ཟབ་བགྱིས་ནས་ཞབས་མཆན་མང་པོ་བཀོད་འདུག་པས། ལོ་རྒྱུས་དངོས་དང་འབྲེལ་བའི་ཤེས་བྱ་མང་པོ་ཞིག་ཀྱང་ལེན་ཐུབ་ཀྱི་འདུག ། 

(སྒྲུང་ཐུང་འདི་གདང་ལ་རི་བོ་དུས་དེབ་ཐོག་ཏུ་བཀོད་ཡོད།)

“འདི་ཚོ་ཨ་ཧ་ངར་བ་རེད་ཡ།” ངའི་འགྲུལ་རོགས་ཀྱིས་ངེད་གཉིས་ཀྱི་ཁ་གཏད་དུ་བསྡད་པའི་ཁ་ཆེའི་ཁྱིམ་ཚང་དེ་ལ་ལྟ་བཞིན་དེ་ལྟར་སྨྲས། ཕར་བལྟས་ན། ངེད་གཉིས་ཀྱི་འགྲུལ་རོགས་ཁ་ཆེའི་ཁྱིམ་ཚང་དེ་ཆོས་དང་སྲོལ་རྒྱུན་ལ་དད་ཞེན་ཆེན་པོ་ཅན་ཞིག་ཡིན་པར་མངོན་ཏེ། ལོ་ན་ལྔ་བཅུའི་ཡས་མས་སུ་ཐོན་ཞིང་གཟུགས་སྟོབས་ཆེ་བའི་ཨ་ཕ་དེས་ཞྭ་མོ་སྐྱ་སྐྱ་ཞིག་མགོ་ཐོག་ཏུ་བཞག་འདུག་པ་དང་།

(བཀླགས་བྱང་འདི་དེ་སྔོན་ཕྱི་ལོ་ ༢༠༡༧ ལོར་བྲིས་ནས་ངོ་དེབ་ཐོག་ཏུ་བཀོད་པ་དང་། ད་ཐེངས་བསྒྱུར་བཅོས་ཕྲན་བུ་བཏང་ནས་བཀོད་པ་ཡིན།)

མཚན་བྱང་། White crane, Lend me your wings

རྩོམ་པ་པོ། ཚེ་དབང་ཡེ་ཤེས་སྤེན་པ།

དཔར་སྐྲུན་ཁང་། Niyogi Books

ལེའུ་ཚན། ལྔ།

ཤོག་གྲངས། ༤༦༨

རྩོམ་པ་པོའི་ངོ་སྤྲོད་མདོར་བསྡུས།

ཚེ་དབང་ཡེ་ཤེས་སྤེན་པ་ལགས་ནི་སྤྱི་ལོ་ ༡༩༣༢ ལོར་རྒྱལ་རྩེ་རུ་སྐུ་འཁྲུངས། ཁོང་དགུང་ལོ་དགུ་ལ་ཕེབས་སྐབས། དབྱིན་ཇིའི་ཚོང་དོན་ཚོགས་པའི་ནང་ཕྱག་ལས་གནང་བཞིན་ཡོད་པའི་ཁོང་གི་ཨ་ཕས་ཁོང་ལ་ཤེས་ཡོན་སློབ་གསོ་སྤྲོད་ཆེད་རྒྱ་གར་དུ་ཁྲིད་དེ་རྡོར་གླིང་ (Darjeeling) གི་ཉེ་སར་ཆགས་པའི་ཝི་ཐྲོ་རི་ཡའི་སློབ་གྲྭར་ (Victoria Boys School) ཐོ་འགོད་བགྱིས། སྤྱི་ལོ་ ༡༩༥༥ ལོར་ཁོང་ལོན་ཏྲོན་སློབ་ཆེན (University of London) ནས་མཐར་ཕྱིན་ཏེ་ནུབ་ཕྱོགས་གསོ་རིག་ནང་ཁྱད་ལས་བྱེད་མཁན་གྱི་བོད་པའི་སྨན་པ་དང་། གཤག་བཅོས་པ་ཐོག་མ་དེ་ཆགས།

སྤྱི་ལོ་ ༡༩༦༦ ལོར་ཨེ་ཏིང་བྷར་གི་གཤག་བཅོས་ཚོགས་པས་ (the Royal college of surgeons, Edinburgh) ཁོང་ལ་སྙན་གྲགས་ཅན་གྱི་གཟེངས་རྟགས་ཧོ་ལེ་ཏི (Hallet prizes) ཕུལ། སྤྱི་ལོ་ ༡༩༥༦ ལོར་སྨན་པ་ཡེ་ཤེས་སྤེན་པས་འབྲུག་རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་སྨན་ཁང་ཐོག་མ་དེ་བཙུགས་ཤིང་། སྤྱི་ལོ་ ༡༩༨༩ ལོར་འཛམ་གླིང་འཕྲོད་བསྟན་ཚོགས་པ་ཇི་ན་བ (Geneva) རུ་འཚོགས་སྐབས་འབྲུག་རྒྱལ་ཁབ་ཀྱི་སྐུ་ཚབ་ཚོགས་མི་གནང་།

ཁོང་ནི་དབྱིན་ཇིའི་ཐོག་ནས་བརྩམས་སྒྲུང་རྩོམ་མཁན་གྱི་བོད་མི་ཐོག་མ་དེ་ཡིན་ཏེ།ཁོང་གིས་༡༩༦༦ལོར་<<ལམ་ཐོག་གི་སྐུ་འདྲ།>>ཞེས་པ་བརྩམས་ཡོད། དེ་ནས་༡༩༥༧ལོར་ཁོང་གིས་སོ་སོའི་སྐུ་ཚེའི་ལོ་རྒྱུས<<བོད་དུ་བསྐྱལ་བའི་བྱིས་དུས།>>ཞེས་པ་བྲིས། སྨན་པ་དང་རྩོམ་པ་པོ་ཁོང་སྤྱི་ལོ ༢༠༡༡ ལོའི་ཟླ་ ༡༡ ཚེའི་ ༢༦ ཉིན་སྐུ་གྲོངས།

རྩོམ་པ་པོ་ཚེ་དབང་ཡེ་ཤེས་སྤེན་པ།

<<བྱ་དེ་ཁྲུང་ཁྲུང་དཀར་པོ། གཤོག་རྩལ་ང་ལ་གཡོར་དང་།>>

དབྱིན་ཡིག་ཏུ་བརྩམས་པའི་<<བྱ་དེ་ཁྲུང་ཁྲུང་དཀར་པོ།གཤོག་རྩལ་ང་ལ་གཡོར་དང་།>>ཞེས་པའི་བརྩམས་སྒྲུང་འདི་ནི་རྩོམ་པ་པོ་སྐུ་གྲོངས་ཚར་བའི་རྗེས་སུ་པར་སྐྲུན་ཞུས་པ་ཞིག་ཡིན་ཞིང་། འདིའི་གཏམ་རྒྱུད་ཀྱི་འགོ་ཡེ་ཤུའི་ཆོས་སྤེལ་མཁན་བཟའ་མི་གཉིས་ཨ་རི་ནས་ཞི་བདེ་རྒྱ་མཚོ་བརྒལ་ཏེ་རྒྱ་ནག་ཏུ་ཡོང་བ་ནས་འཛུགས་པ་དང་། དེ་ནས“བོད་ཀླ་ཀློའི་ཡུལ”དུ་སྟོན་པ་ཡེ་ཤུའི་ཆོས་སྤེལ་ཆེད། དཀའ་ཉེན་ལ་མི་འཛེམ་པར་ཁོ་གཉིས་བོད་ཀྱི་ཤར་ཕྱོགས་ས་ཁུལ་ཉག་རོང་དུ་བསྐྱོད་དེ་ཡུལ་དེར་ཡེ་ཤུའི་ཆོས་དགོན་ཐོག་མ་དེ་འདེབས།

སྤྱིར་ཡིན་ན་བོད་མི་རྣམས་འཛམ་གླིང་ནང་གི་ཆོས་དད་ཆེ་ཤོས་ཀྱི་་མི་རིགས་ཤིག་ཡིན་པས། ཕྱི་རོལ་གྱི་ཆོས་ཤིག་བོད་པའི་ས་ཐོག་ཏུ་རྐང་ཚུགས་པའི་རེ་བ་ཕྲ་མོད།འོན་ཀྱང་ཡེ་ཤུའི་བཟའ་མི་དེ་གཉིས་ཀྱིས་ཡུལ་མི་ཚོར་སྨན་བཅོས་དང་། ལྷག་པར་དུ་ཁོ་གཉིས་ཀྱི་སྨན་བཅོས་རོགས་རམ་འོག ཡུན་རིང་བུ་ཤོར་བའི་ཉག་སྐེད་དཔོན་པོའི་ཆུང་མས་བདེ་གླག་ངང་བུ་སྐྱེ་ཐུབ་པ་བྱུང་སྟབས། ཁོ་གཉིས་ལ་ཉག་རོང་དུ་སྡོད་པའི་ཆོག་མཆན་ཐོབ་ནས་ཉག་རོང་དུ་རྐང་ཚུགས་ཐུབ། དུས་ཚོད་རིམ་གྱིས་འདས་པ་དང་ལྷན་དུ་དཔོན་པོ་ཚང་དང་ཨ་རིའི་ཆོས་སྤེལ་མཁན་གྱི་བཟའ་གཉིས་བློས་ཐུབ་ཀྱི་གྲོགས་པོར་འགྱུར་བའི་ཐོག ཁོ་གཉིས་ཀྱི་བུ་དང་ཉག་སྐེད་དཔོན་པོའི་བུ་གཉིས་ཕ་མ་གཅིག་ལས་ཆད་པའི་སྤུན་ལྟར་མཉམ་འགྲོ་མཉམ་འདུག་གིས་འཚར་ཞིང་ལོང་།

ཨ་རིའི་བཟའ་མི་གཉིས་ཉག་རོང་དུ་ལོ་ཉི་ཤུ་ལྷག་བསྡད་རུང་། ཐོག་མའི་རེ་བ་ལྟར་ཆོས་སྒྱུར་མཁན་གྱི་བོད་པ་(སྤྲང་མོ་ཞིག་ལས)གཅིག་ཀྱང་མི་འབྱུང་། འོན་ཀྱང་།དུས་ཡུན་དེའི་རིང་ཁོ་གཉིས་ལ་བློས་ཐུབ་ཀྱི་གྲོགས་པོ་འགའ་ཤས་དང་། སྡང་སའི་དགྲ་བོ་རེ་གཉིས་ཡོང་བའི་ཁར།ཉག་རོང་གི་སྐད་དང་གོམས་སྲོལ་ལ་འདྲིས་ནས་ཤ་དམངས་དང་སྐྲ་ལོའི་ཁ་མདོག་ལས་ཡུལ་མི་དང་གཉིས་སུ་མ་མཆིས་པར་འགྱུར།

དེ་ལྟར་ཁོ་ཚོ་ཉག་རོང་དུ་རྒྱུན་ལྡན་གྱི་འཚོ་བ་རོལ་བཞིན་པའི་ཚེ་ན། རྒྱ་ནག་དང་ཉི་ཧོང་གི་དམག་འཁྲུག་དང་། གོ་མིན་ཏང་དང་གུང་ཁྲན་ཏང་གི་ནང་འཁྲུག། དེ་ནས་གུན་ཁྲན་ཏང་གིས་བོད་ལ་བཙན་འཛུལ་བཅས་དུས་ཟིང་བསྟུད་མར་འབྱུང་བས། ཉག་རོང་བ་རྣམས(བོད་པ)སྲན་སྤུངས་ལ་དབྱུག་པ་གཞུས་པ་ལྟར་ཁ་འཐོར་དགུ་འཐོར་དུ་སོང་ནས་མི་ལོ་དྲུག་བཅུ་ཕྱིན་པའི་རྗེས་ཀྱི་ད་ལྟ་ཡང་ཕྱིར་འཛོམས་མེད་ཐུབ་མེད་ལ། གཅིག་བྱས་ན་དུས་ནམ་ཡང་་་་་་།

བརྩམས་སྒྲུང་འདིས་ཉག་རོང་གི་ལྟ་ན་སྡུག་པའི་མཛེས་ལྗོངས་དང་། ཡུལ་དེར་འཚོ་བ་རོལ་མཁན་གྱི་མི་ཚོའི་དྲིན་ལན་དྲིན་གྱིས་འཇལ་བ་དང་། སྲོག་ཚབ་ཏུ་སྲོག་ལེན་པའི་གཤིས་སྤྱོད་དང་སྲོལ་རྒྱུན་གསལ་པོར་སྟོན་པ་མ་ཟད། ད་རུང་དུས་རབས་གོང་མའི་སྟོད་ལ་ཉག་རོང་ཁམས་པ་ཚོའི་མགོ་ཐོག་ཏུ་ལྷུངས་པའི་ཕམ་ཁ་དེས་བོད་སྤྱི་ལ་བྱུང་བའི་གོ་ཆག་དང་། དེའི་སྐྱི་གཡའ་བའི་མཇུག་འབྲས་ཏེ། བོད་མི་རིགས་ཞེས་པ་མིང་གི་ལྷག་མར་འགྱུར་བའི་ཉེན་ཁར་འཕྲད་པ་སོགས་མཚོན་པ་བྱས་འདུག་པས། འདི་ནི་ཀློག་པ་པོ་སྤྱི་དང་ལྷག་པར་དུ་བོད་མི་རྣམས་ལ་བཟོད་དཀའ་བའི་ཕང་སེམས་དང་། སྐྱོ་སྣང་། སྡང་སེམས་སོགས་འདྲེས་པའི་ཚོར་སྣང་ཟབ་མོ་འདྲེན་བྱེད་ཅིག་རེད།།

རྩོམ་པ་པོ།  འཇམ་དབྱངས་ནོར་བུ།  

སྒྱུར་བ་པོ།  རང་ཐར།

* གསལ་བཤད་དང་རེ་སྐུལ། རྩོམ་པ་པོ་འཇམ་དབྱངས་ནོར་བུ་ལགས་ཀྱིས་ ༢༠༠༧ ཙམ་དུ་བྲིས་པའི་རྩོམ་ཡིག་འདི་ཁོ་ཆོས་ལོ་ཤས་སྔོན་ནས་བོད་ཡིག་ཏུ་བསྒྱུར་ཟིན།  ཡིན་ན་ཡང་། ཨིན་ཡིག་ཏུ་བྲིས་པའི་བོད་ཀྱི་ས་མིང་དང་མི་མིང་འགའ་ཤས་(དཔེར་ན་ Nagtsang ལྟ་བུ་རེད།)ཏག་ཏག་ཅིག་མ་ཤེས་པར་ད་བར་ཉར་ནས་བཙལ་འཚོལ་བྱས་པ་ཡིན་རུང་། ད་དུང་ཡང་ཁ་ཚོན་ཆོད་པོ་ཞིག་མ་བྱུང་བར་བརྟེན། མཁྱེན་རྒྱ་ཡངས་པའི་ཀློག་པ་པོ་ཚོས་འགྱུར་འདིའི་ནང་ནོར་བ་དང་འཁྲུལ་བ་འདྲ་མཐོང་ན་འཛེམ་ཟོན་མེད་པར་དག་བཅོས་གནང་བའི་རེ་སྐུལ་ཞུ་ཡི་ཡོད།

 
(བདག་གིས་ཨ་མ་དམ་པ་བཀྲས་མཐོང་བློ་གྲོས་ལྷ་དབང་གིས་བདག་ལ་གང་གསུངས་པ་ཇི་བཞིན་བྲིས་པ་ཡིན།)

ང་རང་དགེ་འདུན་ཆོས་འཕེལ་ལགས་དང་མཇལ་བ་ནས་བཟུང་ལོ་ངོ་མང་པོ་སྟེ་དྲུག་ཅུ་ལྷག་འདས་ཟིན་པས།  ད་ནི་མང་པོ་ཞིག་དྲན་གྱི་མི་འདུག ངས་ཁོང་ཐེངས་འགའ་ཤས་ལས་མཇལ་མྱོང་མེད་ལ། ཁོང་དང་ལྷན་དུ་གུས་ཞབས་ལྡན་པའི་གཏམ་གླེང་འགའ་ལས་བྱེད་མྱོང་མེད། ཁོང་ངའི་གཅུང་པོ་བསོད་ནམས་སྟོབས་འབྱོར་གྱི་བློ་ཐག་ཉེ་བའི་གྲོགས་པོ་དང་སློབ་གཉེར་གྱི་ཟླ་གྲོགས་རེད། ངའི་གཅུང་པོ་དགེ་འདུན་ཆོས་འཕེལ་ལགས་ལ་ཤིན་ཏུ་དགའ་ཤིང་ཁོང་ལ་བསྟོད་བསྔགས་ཚད་མེད་བྱེད་ཀྱི་རེད། གཅུང་པོས་ང་ལ་ཁོང་གི་སྐོར་རྗོད་གནང་གི་རེད་ལ། ལྷག་པར་དུ་ཁོང་ཚོར་ཡང་ཡང་བྱུང་བའི་བགྲོ་གླེང་དེ་དག་གི་རྗེས་སུ་བརྗོད་ཀྱི་རེད།

རྫ་སྲས་བདེ་ཆེན། 

 
(༡) ལྡེབས་རིས་དང་འབྲེལ་བའི་གནས་ཚུལ།

 
ནུབ་ཕྱོགས་ཀྱི་རི་མོའི་སྒྱུ་རྩལ་གྱི་ལོ་རྒྱུས་ཁྲོད་སྙན་གྲགས་གྱི་དབྱར་རྔ་ལྡིར་བའི་<<ཨེ་ཐན་སིའི་གྲུབ་མཐའ>>ཞེས་པའི་ལྡེབས་རིས་ནི། དབྱི་ཊ་ལེའི་རི་མོ་པ་སྙན་གྲགས་ཅན་རེ་ཧྥེལ་(Raphael 1483-1520) གྱིས་བཞེངས་པའི་ལྡེབས་རིས་གྲགས་ཅན་མང་པོའི་ཁྲོད་ཀྱི་གཅིག་ཡིན། དེ་ཡང་སྔོན་ཆད་དབྱི་ཊ་ལེའི་གྲོང་ཁྱེར་ཞིག་ཡིན་ཞིང་། དེང་སང་གྲོང་ཁྱེར་རྒྱལ་ཁབ་(City State)ཅིག་ཏུ་གྱུར་བའི་ཝེ་ཊེ་ཁེན་གྱི་ཡེ་ཤུའི་གནམ་བདག་ཆོས་དཔོན་ཕོབ་ཀྱི་བཞུགས་སྒར་ཨེ་ཕོ་སི་ཊོ་ལེ་ཕོ་བྲང་(The Apostolic Palace) དུ་ཕྱོགས་བཞི་ཀླད་ངོས་དང་བཅས་པར་ངོ་མཚར་བའི་ལྡེབས་རིས་སྣ་ཚོགས་ཀྱིས་ཡོངས་སུ་ཁེངས་པའི་ཁང་མིག་བཞི་ཡོད། ཁང་མིག་དེ་དག་ནི 1 The Sala di Costantino དང་། 2 The Stanza di Eliodoro དང་།  3 The Stanza della Segnatura དང་།  4 The Stanza dell'Incendio del Borgo བཅས་རེད།