འཛམ་གླིང་གི་སྐད་ཡིག་མི་འདྲ་བ་ ༣༠༠ ལྷག་གི་ནང་དུ་ཕབ་སྒྱུར་བྱས་ཟིན་པའི་བྱིས་པའི་སྒྲུང་རིང་སྟེ། ཨེ་ཊ་ལིའི་རྩོམ་པ་པོ་ཁར་ལོ-ཁོ་ལོ་ཌི་(Carlo Collodi)ཡིས་བརྩམས་པའི་<<བུ་ཆུང་ཕེ་ནོ་ཁོའི་གཏམ་རྒྱུད།>>ཀྱི་བོད་འགྱུར་མི་འགྱངས་པར་དངོས་སུ་འགྲེམ་སྤེལ་བྱེད་རྒྱུ་ཡིན་པས། ས་ཕྱོགས་གང་སར་བཞུགས་པའི་བོད་ཡིག་ཀློག་པ་པོ་རྣམས་ཀྱིས་དོ་ཁུར་དང་མངགས་ཉོ་གནང་ཆོག བྱིས་པའི་སྒྲུང་རིང་འདི་ནི་གཙོ་བོ་ཕ་མ་ཚོས་བྱིས་པར་ཀློག་འདོན་བྱེད་པའམ་ཀློག་རྩལ་གང་འཚམ་རྒྱས་པའི་བྱིས་པ་ཚོའི་ཆེད་དུ་དམིགས་ནས་བརྩམས་པ་ཞིག་ཡིན་སྟབས། ཕ་མ་ཚོས་སོ་སོའི་བུ་ཕྲུག་དགོང་མོ་མར་སྙལ་བའི་སྐབས་དང་དེ་མིན་གྱི་ཁོམ་གསེང་ལ་སྒྲུང་རིང་འདི་བཀླགས་ནས་ཁོ་ཚོ་བྱིས་པའི་རྩོམ་རིག་གི་མི་སྣ་གྲགས་ཅན་བུ་ཆུང‘ཕེ་ནོ་ཁོ’ཡི་འཇིག་རྟེན་ལ་མཉམ་དུ་རོལ་ན། ཁོ་ཚོའི་བྱིས་དུས་ཀྱི་འཚོ་བར་ཁ་དོག་གསར་པ་ཞིག་སྣོན་ངེས་པའི་ཐོག དཔེ་དེབ་དང་དཔེ་ཀློག་ལ་སྤྲོ་སྣང་འཕེལ་བའི་རྒྱུ་རུའང་འགྱུར་ཆོག 

བྱིས་པའི་སྒྲུང་རིང་འདི་བོད་ཀྱི་སྐད་ཡིག་ལྟ་ཀློག་བྱེད་མཁན་རྒན་གཞོན་ཚང་མས་ཉོ་ཐུབ་པ་ཞིག་ཡོང་ཆེད། ཧིན་སྒོར་ ༢༥༠ བྱས་ཏེ་འཚོང་རྒྱུ་ཡིན་པ་མ་ཟད། སློབ་ཕྲུག་དང་སློབ་གྲྭ་ཁག་ནས་མངགས་ཉོ་བྱས་ན། བརྒྱ་ཆ་ ༢༠ མར་བཅག་ནས་འཚོང་འཆར་ཡོད། 

གཤམ་དུ་བྱིས་སྒྲུང་འདི་དང་འདིའི་རྩོམ་པ་པོའི་ངོ་སྤྲོད་སྙིང་བསྡུས་ཤིག་བཀོད་ཡོད་དེ།

<<བུ་ཆུང་ཕེ་ནོ་ཁོའི་གཏམ་རྒྱུད།>>ཀྱི་ངོ་སྤྲོད་སྙིང་བསྡུས།

ང་ཚོས་ཆེས་ཐོག་མར་ཤེས་དགོས་པ་ཞིག་ལ། བྱིས་སྒྲུང་<<བུ་ཆུང་ཕེ་ནོ་ཁོའི་གཏམ་རྒྱུད།>>ནི་བྱིས་པ་ཙམ་མ་ཟད་རྒན་པ་ཚོས་ཀྱང་ཀློག་ཆོག་པའི་བརྩམས་ཆོས་བླ་ན་མེད་པ་ཞིག་ཡིན། ལྷག་པར་དུ་འདིར་བོད་སྒྱུར་ཞུས་པའི་<<བུ་ཆུང་ཕེ་ནོ་ཁོའི་གཏམ་རྒྱུད།>>རྒྱས་པ་(རྒྱས་འབྲིང་བསྡུས་གསུམ་སྣ་ཚོགས་ཡོད།)འདི་ནི་གཙོ་བོ་ཕ་མ་ཚོས་བྱིས་པར་ཀློག་འདོན་བྱེད་པའམ་ཀློག་རྩལ་གང་འཚམ་རྒྱས་པའི་བྱིས་པ་ཚོའི་ཆེད་དུ་དམིགས་པ་ཞིག་ཡིན།

སྙན་གྲགས་ཤིན་ཏུ་ཆེ་བའི་བྱིས་སྒྲུང་འདི་ནི། ཨེ་ཊ་ལིའི་(Italy)རྩོམ་པ་པོ་ཁར་ལོ-ཁོ་ལོ་ཌི་(Carlo Collodi)ཡིས་བརྩམས་ཤིང་། སེམས་པ་བཟང་ཡང་སྤྲ་ཚག་ཆེ་བའི་ཤིང་གི་ཨ་ལད་པད་ཀོ‘ཕེ་ནོ་ཁོ’ཞེས་པ་ཞིག་ཇི་ལྟར་དཀའ་སྡུག་གྲངས་མེད་བརྒྱུད་དེ་མཐར་དངོས་སུ་བྱིས་པ་ཞིག་ཏུ་འགྱུར་བའི་གཏམ་རྒྱུད་ཅིག་ཡིན། 

ལེའུ་ ༣༦ ལྡན་པའི་བྱིས་སྒྲུང་འདི་ཐོག་མར་ཕྱི་ལོ་ ༡༨༨༡ ལོའི་ཟླ་ ༧ ཚེས་ ༧ ནས་འགོ་བཙུགས་ཏེ་ཨེ་ཊ་ལིའི་བདུན་རེའི་བྱིས་པའི་དུས་དེབ་སྔ་ཤོས་གྷེ་ནར་ལ-བྷམ་བྷིན (Giornale per i bambini)ཞེས་པའི་ནང་མུ་འབྲེལ་གྱི་ངོ་བོའི་ཐོག་ནས་ཐོན་པ་དང་། དེ་ནས་ཟླ་བ་བཞི་མ་ཟིན་ཙམ་གྱི་རྗེས་སུ་ལེའུ་བཅོ་ལྔའི་ཐོག་འབྲི་མཚམས་བཞག ཡིན་ན་ཡང་། ཀློག་པ་པོ་ཚོའི་ཕྱོགས་ནས་དགའ་མོས་ཚད་མེད་ཐོབ་སྟེ་མུ་མཐུད་འབྲི་དགོས་པའི་འབོད་སྐུལ་ཞུས་པ་ལྟར། རྩོམ་པ་པོས་ཕྱི་ལོ་ ༡༨༨༢ ལོའི་ཟླ་ ༢ ཚེས་ ༡༦ ནས་སླར་ཡང་གཏམ་རྒྱུད་ཀྱི་འཕྲོ་བསྟུད་དེ་བརྩམས་པ་དང་། ཕྱི་ལོ་ ༡༨༨༣ ལོའི་ཟླ་ ༢ པའི་ནང་གཏམ་རྒྱུད་དེ་དངོས་སུ་དཔེ་དེབ་གཅིག་གི་གཟུགས་སུ་པར་སྐྲུན་བྱས། དུས་དེ་ནས་བཟུང<<བུ་ཆུང་ཕེ་ནོ་ཁོའི་གཏམ་རྒྱུད།>>འཛམ་གླིང་གི་བྱིས་སྒྲུང་ཁྲོམ་རའི་ནང་རྒྱུན་དང་མཚམས་མེད་པར་ཁྱབ་གདལ་ཕྱིན་པའི་ཁར། འཛམ་གླིང་གང་སའི་དཔྱད་བརྗོད་པ་ཚོའི་དགའ་བསུ་ཆེན་པོ་ཐོབ།

ཝི་ཁིའི་རིག་མཛོད་(wikipedia)དུ་གསལ་བ་ལྟར་ན། “༢༠༡༨ལོར་བྱིས་སྒྲུང་འདི་སྐད་ཡིག་མི་འདྲ་བ་ ༣༠༠ ལྷག་གི་ནང་དུ་ཕབ་སྒྱུར་བྱས་ཟིན་པས། འཛམ་གླིང་གི་ཆོས་ལུགས་དང་མ་འབྲེལ་བའི་བརྩམས་ཆོས་འགྱུར་གྲངས་ཆེས་མང་ཤོས་དེ་ཆགས་པ་དང་། ཁ་གྲངས་ཀྱང་ས་ཡ་ ༨༠ བརྒལ་བ་བྲིན་ནས་(ཕྱི་ལོ་ ༡༩༤༠ ལོར་དེབ་འདིའི་པར་སྐྲུན་བདག་དབང་མི་དམངས་ལ་དབང་བར་གྱུར་ནས་དཔེ་སྐྲུན་ཁང་སྣ་ཚོགས་ཀྱིས་པར་སྐྲུན་བྱེད་འགོ་བརྩམས་པར་བརྟེན་བྲིན་རྒྱུག་བྱུང་བའི་ཁ་གྲངས་ཏག་ཏག་ཅིག་ཤེས་ཐབས་བྲལ་ཡོད།)དཔེ་དེབ་ཀྱི་ལོ་རྒྱུས་ཁྲོད་དུ་བྲིན་རྒྱུག་ཆེ་ཤོས་ཀྱི་དེབ་ཅིག་ཡིན་པ་མ་ཟད། ཡེ་ཤུའི་གསུང་རབ་(Bible)ཀྱི་རྗེས་སུ་འཛམ་གླིང་ནང་ཆེས་ཀློག་གྲངས་མང་ཤོས་ཀྱི་དཔེ་དེབ་དེའང་ཡིན་”འདུག 

<<བུ་ཆུང་ཕེ་ནོ་ཁོའི་གཏམ་རྒྱུད།>>བརྩམས་པ་ནས་བཟུང་ད་བར་ལོ་ ༡༤༠ ཙམ་ཕྱིན་ཡོད་པ་དང་། དུས་ཡུན་དེའི་ནང་བརྩམས་ཆོས་འདི་འཛམ་གླིང་གི་རྩོམ་རིག་ཏུ་གྱུར་ནས་ཐ་ན་ཨེ་ཊ་ལི་(Italy)ཡི་ཕྱི་ལོགས་སུ་བྱིས་སྒྲུང་འདི་ཨེ་ཊ་ལིའི་རྩོམ་རིག་ཡིན་པའང་ཤེས་མཁན་དཀོན་པའི་ཚད་ལ་ཐོན་ཡོད། བརྩམས་ཆོས་འདིས་འཛམ་གླིང་དང་འཛམ་གླིང་གི་རིག་གཞུང་ལ་ཐེབས་པའི་ཤུགས་རྐྱེན་ནི་ངོ་མ་བརྗོད་ལས་འདས་པ་ཞིག་ཆགས་ཡོད་དེ། གཏམ་རྒྱུད་འདིར་རྒྱས་འབྲིང་བསྡུས་གསུམ་ཧ་ཅང་མང་པོ་བཟོས་ཡོད་པའི་ཐོག འདི་ལ་གཞི་བཞག་པའི་ཟློས་གར་དང་བརྩམས་སྒྲུང་། རི་མོ་དང་གློག་བརྙན། བྱིས་པའི་འགུལ་རིས་དང་ཚོང་རྫས(ཨ་ལད་པད་ཀོ་ལྟ་བུ)སོགས་བགྲང་ལས་འདས་པ་བྱུང་བ་མ་ཟད། ཐ་ན་གཏམ་རྒྱུད་འདིིའི་ནང་རྫུན་ལབས་ན་སྣ་རིང་དུ་འགྲོ་ཚུལ་བཤད་པ་ལྟ་བུའང་འཛམ་གླིང་སྤྱིའི་བཤད་སྲོལ་དུ་གྱུར་ཡོད།

 རྩོམ་པ་པོའི་ངོ་སྤྲོད་སྙིང་བསྡུས། 

ཡོངས་གྲགས་ཀྱི་སྙུག་མིང་ལ་ཁར་ལོ-ཁོ་ལོ་ཌི་(Carlo Collodi)འབོད་པའི་རྩོམ་པ་པོ་ཁར་ལོ-ལོ་རཱན་སིའམ(Carlo Lorenzini)ནི། ཕྱི་ལོ་ ༡༨༢༦ ལོའི་ཟླ་ ༡༡ པའི་ཚེས་ ༢༤ ཉིན་ཨེ་ཊ་ལིའི་གྲོང་ཁྱེར་ཧྥི་ལོ་རན་སི་(Florence)ན་སྐུ་འཁྲུངས་ཤིང་། བྱིས་པའི་དུས་སྐབས་ཕལ་ཆེ་བ་ཁོང་གི་ཨ་མའི་ཕ་ཡུལ་ཏེ་ཁོ་ལོ་ཌི་(ཁོང་གི་སྙུག་མིང་ཡང་གྲོང་རྡལ་འདིའི་མིང་ཡིན།)ཞེས་པའི་གྲོང་རྡལ་དུ་བསྐྱལ། ཁོང་གི་ཡབ་ནི་མངའ་ཁུལ་དེའི་སྐུ་དྲག་ཅིག་གི་མ་བྱན་དང་། ཡུམ་་འཚེམ་པོ་བ་ཞིག་ཡིན་ཞིང་། ཁོང་གི་ཡབ་ཡུམ་གཉིས་ལ་བྱིས་པ་བཅུ་བྱུང་བའི་ཁྲོད་ནས་ཁོང་ཆེས་བགྲེས་ཤོས་དེ་ཡིན་པ་དང་། སྐུ་མཆེད་བདུན་ཆུང་ངུའི་སྐབས་ནས་མེད་པར་གྱུར།  

ཁོང་ལས་རིགས་ཀྱི་ཆ་ནས་གཞུང་ཞབས་(Civil servant)ཤིག་ཡིན་ན་ཡང་། ཆབ་སྲིད་དང་སྤྱི་ཚོགས་ལ་དོ་སྣང་དང་སེམས་ཁུར་ཤིན་ཏུ་ཆེན་པོ་ཅན་ཞིག་ཡིན་ཏེ། ཁོང་གིས་ཆབ་སྲིད་དང་སྤྱི་ཚོགས་ཀྱི་གནད་དོན་དང་འབྲེལ་བའི་ཟུར་ཟའི་ཚགས་ཤོག་གསར་འཛུགས་དང་། ཟུར་ཟའི་རྩོམ་ཡིག་དང་། སྒྲུང་གཏམ། ཟློས་གར་སོགས་རྩོམ་ལུས་སྣ་ཚོགས་བརྩམས་པ་མ་ཟད། ཐ་ན་ཕྱི་ལོ་ ༡༨༤༨ དང་༡༨༦༠ ལོའི་ཨེ་ཊ་ལིའི་རང་བཙན་དམག་འཁྲུག་སྐབས་སུ་དང་བླང་གིས་དམག་ཏུའང་ཞུགས་མྱོང་།

རྗེས་སུ་རྩོམ་པ་པོ་ཁོང་ཨེ་ཊ་ལིའི་ཆབ་སྲིད་ལ་སུན་སྣང་སྐྱེས་ནས་བྱིས་པའི་རྩོམ་རིག་གི་འཇིག་རྟེན་དུ་ཞུགས་དང་། དེ་ཡང་ཁོང་གིས་ཐོག་མར་ཧྥ་རན་སིའི་བྱིས་སྒྲུང་གྲགས་ཆེ་བ་རྣམས་ཨེ་ཊ་ལིའི་སྐད་ཡིག་ཏུ་ཕབ་སྒྱུར་གནང་བ་ནས་འགོ་བརྩམས་ཡོད་དེ། ཕྱི་ལོ་ ༡༨༧༥ ལོར་ཁོང་གིས་ཧྥ་རན་སིིའི་རྩོམ་པ་པོ་ཆར་ལི་སི-ཕ་རལ་(Charles Perrault)གྱི་བྱིས་སྒྲུང་རྣམས་ཨེ་ཊ་ལིའི་སྐད་ཡིག་ཏུ་བསྒྱུར་བ་དང་། དེ་ནས་ཕྱི་ལོ་ ༡༨༧༦ ལོར་ཇི་ནོ་ཋོ་ནོ་(Giannettino)ཞེས་པའི་མུ་འབྲེལ་བྱིས་སྒྲུང་ཞིག་འབྲི་འགོ་བརྩམས་པའི་ནང་། ཁོང་གིས་སྐབས་དེར་ཁ་ཐོར་དང་སིལ་བུར་གནས་པའི་ཨེ་ཊ་ལིིའི་རྒྱལ་ཕྲན་རྣམས་ཀྱི་ས་ཁམས་ཆགས་ཚུལ་བརྗོད་དེ་ཨེ་ཊ་ལི་ཧྲིལ་པོ་གོང་བུ་གཅིག་ཏུ་སྒྲིལ་བའི་བསམ་བློ་ཁྱབ་དར་གནང་། 

ཁོང་སོ་སོའི་ལྟ་བ་དང་ཡིད་ཆེས་རྣམས་རབ་བཏགས་བརྩམས་སྒྲུང་གི་མི་སྣ་བརྒྱུད་དེ་སྟོན་པའི་ཐབས་ལམ་དེར་ཤིན་ཏུ་ངོ་མཚར་ཞིང་མཉེས་པོ་བྱུང་བས། ཕྱི་ལོ་ ༡༨༨༠ ལོར་ཁོང་གིས་ཤིང་ལས་གྲུབ་པའི་ཨ་ལད་པེད་ཀོ་མི་སྣ་གཙོ་བུར་བཟུང་བའི་བྱིས་པའི་སྒྲུང་རིང་<<བུ་ཆུང་ཕེ་ནོ་ཁོའི་གཏམ་རྒྱུད།>>འབྲི་བའི་འགོ་བརྩམས་ཤིང་། བྱིས་སྒྲུང་དེ་ཕྱི་ལོ་ ༡༨༨༡ ལོར་ཨེ་ཊ་ལིའི་བདུན་རེའི་བྱིས་པའི་དུས་དེབ་སྔ་ཤོས་གྷེ་ནར་ལ-བྷམ་བྷིན་(Giornale per i Bambini)ཞེས་པའི་ཐོག་མུ་འགོད་ཀྱིས་ཐོན་མ་ཐག ཨེ་ཊ་ལིའི་ཀློག་པ་པོ་དང་དཔྱད་བརྗོད་པ་ཚོའི་དགའ་མོས་ཆེན་པོ་བྱེད་ཡུལ་ཞིག་ཏུ་གྱུར་པ་མ་ཟད། རིམ་གྱིས་སྐད་ཡིག་སྣ་ཚོགས་སུ་བསྒྱུར་ནས་མཐར་འཛམ་གླིང་རྩོམ་རིག་གི་ཕུལ་དུ་བྱུང་བའི་བརྩམས་ཆོས་ཤིག་ཏུ་གྱུར་ཡོད།

ཁར་ལོ-ཁོ་ལོ་ཌི་ཕྱི་ལོ་ ༡༨༩༠ ལོར་སྐུ་གྲོངས་པ་དང་། སྐུ་འཚོ་གཞེས་སྐབས་ཁོང་རྩོམ་རྩལ་མཆོག་ཏུ་གྱུར་པའི་རྩོམ་པ་པོ་དང་སྤྱི་ཚོགས་དཔྱད་བརྗོད་པ་ཞིག་ཡིན་པའི་སྙན་གྲགས་ཨེ་ཊ་ལི་ཡོངས་ལ་ཁྱབ་ཅིང་། དེ་ནས་ཕྱི་ལོ་ ༡༨༩༢ ལོར་<<བུ་ཆུང་ཕེ་ནོ་ཁོའི་གཏམ་རྒྱུད།>>ཀྱི་དབྱིན་འགྱུར་ཐོག་མ་དེ་བྱུང་བ་ནས་བཟུང་ཁོང་གི་མཚན་དང་སྙན་གྲགས་ཡར་ངོས་ཟླ་བ་ལྟར་རྒྱས་ཏེ་འཛམ་གླིང་ཀུན་ཏུ་ཁྱབ་འགོ་བརྩམས། 

བོད་འགྱུར་གྱི་མཚན་བྱང་།

འཛམ་གླིང་གི་བྱིས་སྒྲུང་འདིའི་དབྱིན་ཡིག་གི་མཚན་བྱང་ཆ་ཚང་ལ་“The Adventures of Pinocchio”ཟེར་ཡང་། ང་ཚོའི་བོད་ཀྱི་སྐད་ཡིག་ནང་དུ་ adventure ཞེས་པའི་དབྱིན་ཡིག་གི་ཚིག་འདིའི་སྐད་དོད་ཏག་ཏག་ཅིག་མེད་(གཅིག་བྱས་ན།ངས་མ་ཤེས་པ་ཡིན་སྲིད།)པར་བརྟེན། ངས་ཡུན་རིང་མནོ་བསམ་དང་གྲོགས་པོ་འགར་བློ་དྲིས་རྗེས། བོད་ཡིག་ཀློག་པ་ཚོས་མཚན་བྱང་མཐོང་མ་ཐག་“ཕེ་ནོ་ཁོ”ཞེས་པ་བུ་ཆུང་ཞིག་ཡིན་པ་དང་། དེབ་འདིའི་ནང་དུ་ཁོའི་གཏམ་རྒྱུད་བརྗོད་ཡོད་པ་ཚེགས་མེད་དུ་རྟོགས་ཐུབ་པ་ཞིག་བཟོ་ཐུབ་པའི་རེ་བ་བཅངས་ནས་བོད་འགྱུར་འདི་ལ་<<བུ་ཆུང་ཕེ་ནོ་ཁོའི་གཏམ་རྒྱུད།>>ཅེས་པའི་མཚན་བྱང་ཞིག་བཏགས་ཡོད། 

གཞི་འཛིན་སའི་དབྱིན་ཇིའི་མ་ཡིག  

ངས་ཤེས་གསལ་ལྟར་ན། <<བུ་ཆུང་ཕེ་ནོ་ཁོའི་གཏམ་རྒྱུད།>>རྒྱས་པ་ཐོག་མར་ཕྱི་ལོ་ ༡༨༩༢ ལོར་དབྱིན་ཡིག་ཏུ་བསྒྱུར་བ་ནས་བཟུང་། དབྱིན་འགྱུར་འདྲ་མིན་སྣ་ཚོགས་ཤིག་བྱུང་འདུག་པའི་ཁྲོད་ནས་གྲགས་ཆེ་བ་འགའ་ནི།  ༡༩༢༦ ལོར་ལོ་ཙཱ་བ་ཁར་ལོ-ཌ་ལ་ཆི་ཡ་སཱ་(Carol Della  Chiesa)ཡིས་བསྒྱུར་བའི་འགྱུར་དང་། ༡༩༨༦ ལོར་ལོ་ཙཱ་བ་ནཱ་ཁི་ལ་སི-ཕེ་རཱ་ལ་(Nicolas J. Perrella)ཡིས་མཛད་པའི་སྐད་གཉིས་ཤན་སྦྱར། དེ་བཞིན་ ༡༩༩༦ ལོར་པར་སྐྲུན་བྱས་པའི་ལོ་ཙཱ་བ་ཨན་ལོ་སན-ལོ་ཁ་སི་(Ann Lawson Lucas)ཡི་འགྱུར་སོགས་ཡིན་འདུག་ཅིང་། ངའི་བོད་འགྱུར་གྱི་མ་ཡིག་ནི་ལོ་ཙཱ་བ་ཁར་ལོ-ཌ་ལ་ཆི་ཡ་སཱ་(Carol Della  Chiesa)ཡི་དབྱིན་འགྱུར་དེ་ཡིན། །